Doe jij er alles aan om gewicht te verliezen, maar wil er maag geen gram afgaan? Of heb jij last van impulsieve eetbuien waardoor het afvallen niet wil lukken? Grote kans dat jij te maken hebt met (chronische) stress. Stress heeft namelijk een groot effect op het functioneren van het lichaam, de opslag en de verbranding van vetmassa. Stress wordt zelfs genoemd als een van de hoofdoorzaken voor het obesitasprobleem in de huidige samenleving. Hoe en waarom stress een effect heeft op jouw gewicht, vetcellen en gewichtsverlies, ontdek je in dit artikel.

Wat is stress?

Stress is een lichamelijke (hormonale) reactie op een activiteit of gebeurtenis die wij als bepalend of verstorend beschouwen voor onze overleving. In zo’n situatie maakt het lichaam Cortisol aan. Anders dan wat veel mensen denken, is Cortisol een anti stress hormoon. Het activeert ons sympathisch zenuwstelsel waarmee we door te vechten, vluchten of bevriezen kunnen ontkomen uit een stressvolle situatie.

Nadat we uit de stressvolle situatie voorbij is, wordt de productie van Cortisol geremd en de stresssensatie wegtrekt. Vanaf dat moment wordt ons parasympatische zenuwstelsel weer geactiveerd en leven we in rust en vrede verder.

In het geval van chronische stress is de Cortisolproductie voor een langere tijd ongewoon hoog. In dit geval draait de hypocampus overuren om de aanmaak van het hormoon te remmen. Na verloop van tijd raakt de hypocampus vermoeid en kunnen er symptomen als; een achteruitgang in cognitief vermogen en depressieve gedachte en gevoelens worden opgemerkt.

Video (1)

Het effect van stress op het metabolisme

In een stressvolle situatie zet het lichaam opgeslagen energievoorraden (vet en glycogeen) in, om te ontkomen aan de stressor. Onderzoek (2) & (3) toont aan dat het lichamelijke energieverbruik hierdoor wordt verhoogd, som zelfs met 9 tot 15% (2).

“Stress heeft een nadelig effect op het functioneren van het brein en onze cognitieve domeinen.”

De hogere verbranding tijdens een stressvolle situatie, komt door een verhoging van de hartslag en lichaamstemperatuur. Dit kan een logische verklaring zijn voor gewichtsverlies en vermagering tijdens een stressvolle periode.

Dat klinkt alsof stress juist een positief effect heeft op het verlies van vetmassa en gewicht. Maar helaas is dat niet het geval. Bovenstaande is van toepassing op een korte periode van stress. Chronische stress daarentegen heeft een negatief effect op gewichtsverlies. Deze vorm van stress verlaagt onder andere de insuline gevoeligheid en de vertering van glucose. Het gevolg is een verhoogde opslag van vetmassa, met name rond de heupen en onderbuik.

Daarnaast vindt er geen vetverbranding plaats tijdens de momenten dat het lichaam insuline aanmaakt. Mensen met een insuline intolerantie hebben meer van dit hormoon nodig om voedingsstoffen in cellen op te nemen. Hierdoor wordt er voor een langere periode insuline geproduceerd, wat de opslag van vetmassa bevorderd. Mensen met insuline resistentie ervaren vaak veel moeite met afvallen.

Tenslotte wekt chronische stress ook andere stofwisselingsklachten in de hand, die de opslag en verbranding van vetmassa beïnvloeden en de gezondheid verslechteren (4). Tijdens periodes met chronische stress verkiest het lichaam glucose bijvoorbeeld boven vetreserves als primaire vorm van brandstof. Glucose is namelijk veel gebruiksvriendelijker voor het lichaam. Als gevolg verbrand het lichaam minder energie en vetmassa tijdens dagelijkse en sportieve activiteiten.

Al deze feiten werken niet mee aan het afvallen en verliezen van vetmassa.

Het effect van stress op wilskracht

Naast een effect op het lichamelijke energieverbruik, hebben spanning en onrust ook een invloed op het functioneren van het brein. Cognitieve domeinen, waaronder; aandacht, het geheugen en emoties worden negatief beïnvloed (5). Ook wordt de werking van de Hypocampus onderdrukt, de werking van de Amygdala bevorderdt en het functioneren van de Prefrontale Cortex beïnvloedt (5).

“Deze gevolgen van stress hebben een nadelig effect op het gewichtsverlies.”

De prefrontale cortex is onder andere verantwoordelijk voor sociaal gedrag, motivatie, planningsvaardigheden, concentratie, het organiseren van informatie en het controleren van impulsgedrag (6).

Het is daarom niet vreemd dat we onder invloed van chronische stress meer impulsief handelen en minder wilskracht kunnen vertonen (7). Ook leidt stress tot een sterke behoefte aan onmiddellijke beloning, voornamelijk in de vorm van smaak (7). Deze factoren werken overeten en een overmatige voedselconsumptie in de hand en hebben een nadelig effect op het afvallen.

Maar daar blijft het niet bij …

Het effect van stress op de energie-inname en voedingskeuzes

Stress heeft naast de impulscontrole namelijk ook een effect op de voedingskeuzes. Met name producten rijk aan vetten en suiker zijn geliefd bij personen die stress ervaren (8) & (9).

Men maakt de keuze voor “comfort foods” om negatieve gevoelens en emoties te blokkeren (10). Deze voedingsmiddelen stimuleren de activiteit in het achterstel deel van de hersenen (nucleus accumbens). Activiteiten in dit deel van het brein worden geassocieerd met plezier.

“Waardoor een patroon van emotie-eten wordt gevormd.“

Het bestrijden van stress met voeding is daarentegen een plijster op een grote wond. Voeding heeft een klein effect dat slechts van korte duur is. Hierdoor dient de behoefte aan een volgende dosis comfort food zich snel aan, waardoor een patroon van “emotie-eten” wordt gevormd.

Het bestrijden van stress met voeding is een volgend feit wat het gewichtsverlies negatief beïnvloed. Daarnaast werkt dit een patroon van emotie-eten in de hand, wat het gewicht en de naleving van een dieet op de lange termijn negatief beïnvloed. Dit is natuurlijk niet handig wanneer gewichtsverlies het doel is.

Het effect van stress op gewichtstoename en obesitas

Gebaseerd op bovenstaande informatie en feiten kunnen we niet anders dan tot de conclusie komen dat stress een zeer nadelig effect heeft op gewichtsverlies. Een overmatige voedingsconsumptie, die over het algemeen ook gepaard gaat met een overmatige consumptie van calorieën, leidt daarentegen eerder tot een toename van gewicht en vetmassa. Het is daarom ook niet vreemd dat (chronische) stress wordt gelinkt als oorzaak voor overgewicht en obesitas (11).

Conclusie: Het effect van stress op gewichtsverlies

Er zijn verschillende oorzaken waarom (chronische) stress een nadelig effect heeft op gewichtsverlies.

Stress verlaagd de gevoeligheid voor insuline en de vertering van glucose. Het gevolg? Meer opslag en een lagere verbranding van vetmassa. Dit vet wordt voornamelijk opgeslagen rond de heupen en onderbuik.

Daarnaast kiest het lichaam liever voor glycogeen (opgeslagen glucose) als primaire vorm van energie. Glycogeen is namelijk veel makkelijker te gebruiken als brandstof dan vetmassa. Het nadeel is dat het lichaam minder vetmassa en energie verbrand tijdens fysieke inspanning en lichamelijke activiteiten.

Tenslotte verlaagt chronische stress de wilskracht en impulscontrole, wat impulsief snacken in de hand werkt. Combineer dit met een verhoogde liefde voor producten rijk in koolhydraten en vetten en je hebt een oorzaak voor de overconsumptie van calorieën. Dit is natuurlijk nadelig voor het afvallen.

Chronische stress is daarmee een van de grootste vijanden in de strijd tegen vetmassa en een hoofdoorzaak voor de stijgende hoeveelheid obesitasgevallen in de samenleving.

Wil jij meer fysieke progressie en daarnaast werken aan een krachtige mindset? Online Coaching bij Verheulcoaching is dé manier waarmee jij zowel fysiek als persoonlijk groei gaat ervaren, die voortvloeit in alle fronten van jouw leven. Kijk hier voor meer informatie over Online Coaching, of klik hier voor een kennismaking of een gratis persoonlijke intake.

Bronnen

1. BvG, Stress en het brein kort., (7 november 2016), https://www.youtube.com/watch?v=E2B7DOvHOlo
2. Brillon, D.J., Zheng, B., Campbell, R.G., Matthews, D.E., (1995), Effect of cortisol on energy expenditure and amino acid metabolism in humans., American Journal of Physiology Endocriminology and metabolism., 268(3), p. E501-E513, DOI: https://doi.org/10.1152/ajpendo.1995.268.3.E501
3. Tataranni, P.A., Larson, D.E., Snitker, S., Young, J.B., Flatt, J.P. & Ravussin, E., (1996), Effects of glucocorticoids on energy metabolism and food intake in humans., American Journal of Physiology Endocriminology and metabolism., 271(2), p. E317-E325., DOI: https://doi.org/10.1152/ajpendo.1996.271.2.E317
4. Russel, G. & Lightman, S (2019), The human stress response., Nature Revies Endocrinology, 15, p. 525-534., DOI: https://doi.org/10.1038/s41574-019-0228-0
5. Erickson, K., Drevets, W. & Schulkin, J., (2003), Glucocorticoid regulation of diverse cognitive functions in normal and pathological emotional states., Neuroscience & Biobehavioral Reviews., 27(3), p. 233-246, DOI: https://doi.org/10.1016/S0149-7634(03)00033-2
6. Verken je geest, (2018), De prefrontale cortex, één van de interessantste delen van de hersenen., https://verkenjegeest.com/de-prefrontale-cortex/
7. Maier, S.U., Makwana, A.B. & Hare, T.A., (2015), Acute Stress Impairs Self-Control in Goal-Directed Choice by Altering Multiple Functional Connections within the Brain’s Decision Circuits., Neuron, 87(3), p. 621-631, DOI: https://doi.org/10.1016/j.neuron.2015.07.005
8. Hewagalamulage, S.D., Lee, T.K., Clarke, I.J. & Henry, B.A., (2016), Stress, cortisol, and obesity: a role for cortisol responsiveness in identifying individuals prone to obesity., Domestic Animal Endocrinology, 56 supplement, p. S112-S120, DOI: https://doi.org/10.1016/j.domaniend.2016.03.004
9. Torres, S.J. & Nowson, C.A., (2007), Relationship between stress, eating behavior, and obesity., , 23(11-12), p. 887-894., DOI: https://doi.org/10.1016/j.nut.2007.08.008
10. Dallman, M.F., Pecoraro, N., Akana, S.F., La Fleur, S.E., Gomez, F., Houshyar, H., Bell, M.E., Bhatnagar, S., Laugero, K.D. & Manalo, S., (2003), Chronic stress and obesity: A new view of “comfort food”, PNAS, 100(20), p. 11696-11701, DOI: https://doi.org/10.1073/pnas.1934666100
11. Scott, K.A., Melhorn, S.J. & Sakai, R.R., (2012), Effects of Chronic Social Stress on Obesity., Obes. Rep. 1, p. 16-25., DOI: 10.1007/s13679-011-0006-3