Kunstmatige zoetstoffen of calorieloze zoetstoffen worden vaak gebruikt om maaltijden en dranken een zoete smaak te geven. Het voordeel aan kunstmatige zoetstoffen, is dat deze minder calorieën bevatten dan suikers en een meer geconcentreerde smaak hebben. Van kunstmatige zoetstoffen wordt geclaimd dat deze schadelijk zijn voor de gezondheid, “dikmaken” en slecht zijn voor maag en darmen. Maar is dit wel terecht? Na het lezen van dit artikel, weet jij de antwoorden.

Kunstmatige zoetstoffen worden veelvuldig ingezet als vervanger van suiker. Zoetstoffen vind je vaak terug in light/zero frisdranken en andere producten. Zoetstoffen zorgen ervoor dat deze producten zoet smaken, maar minder calorieën bevatten. Calorieloze zoetstoffen zijn daarnaast ook los te verkrijgen als zoetjes, poeders of in vloeibare vorm.

Zoetstoffen zijn onder te verdelen in Polyolen en intensieve zoetstoffen. Polyolen worden slecht door het lichaam opgenomen en leveren daarom weinig calorieën (2,4kcal/gr) (1). Intensieve zoetstoffen zijn 30 tot 37.000(!) keer zoeter dan suiker (1). Omdat je er zo weinig van nodig hebt om een zoete smaak te creëren, worden ze bestempeld als calorieloos.

Er bestaan verschillende soorten kunstmatige zoetstoffen. De meest bekende zoetstoffen zijn: aspartaam, sucralose, stevia, sacharine en erytritol.

Kunstmatige zoetstoffen zonder calorieën ….. ?

Zoetstoffen kunnen niet (goed) door het lichaam worden verteerd, waardoor zij geen calorieën opleveren. Kunstmatige zoetstoffen krijgen daarom het label calorieloos, maar dit label is niet terecht. Kunstmatige zoetstoffen zijn namelijk niet geheel vrij van calorieën. Er wordt handig van de wet geprofiteerd, aangezien een product als calorieloos mag worden omschreven, indien daar minder dan 4 calorieën per gram in zitten (2).

“Calorie loze zoetstoffen kunnen nog altijd 3,9kcal per gram bevatten.”

Ondanks dat er wordt gesproken van calorieloze zoetstoffen of drankjes, kunnen calorieloze zoetstoffen nog altijd 3,9 kcal per gram bevatten. Het voordeel van kunstmatige zoetstoffen is dat ze heel geconcentreerd zijn van smaak. Hierdoor heeft men vaak minder dan een gram nodig om de gewenste zoete smaak te creëeren.

Kunstmatige zoetstoffen als dikmaker?

Calorieloze zoetstoffen zijn geen dikmakers, al wordt dit wel vaak geclaimd. Deze claim komt onder andere voort uit onderzoek (3). Binnen dit onderzoek (3) leidde de consumptie van kunstmatige zoetstoffen tot een toename in gewicht. Onderzoekers (3) zagen zelfs een verband tussen de inname van zoetstoffen en diabetes.

Maar calorieloze zoetstoffen zijn geen dikmakers. Om aan te komen in gewicht en vetmassa is een positieve energiebalans nodig. Met andere woorden: om aan te komen moeten meer calorieën gegeten dan verbrand worden. Aangezien calorieloze zoetstoffen nauwelijks calorieën bevatten, dragen ze nauwelijks bij aan gewichtstoename en obesitas.

‍

Zoetstoffen (en dan met name de zoete smaak (4)) werkt wel een verhoogde trek in zoetigheid in de hand (5). Dit kan resulteren in een verhoogde calorieconsumptie. En dat is de oorzaak voor het feit dat enkele onderzoeken claimen dat calorieloze zoetstoffen zouden leiden tot gewichtstoename. Maar dat komt dus niet door de consumptie van kunstmatige zoetstoffen, het is de consumptie van extra calorieën die dit doet.

Dat kunstmatige zoetstoffen niet dik maken en handig zijn tijdens het droogtrainen, blijkt ook uit onderzoek (6). Binnen dit onderzoek wisten personen die calorieloze zoetstoffen consumeerden, evenveel gewicht te verliezen als de groep die dit niet deed.

Het effect van kunstmatige suikers op de gezondheid

In tegenstelling tot wat doorgaans wordt geclaimd, hebben kunstmatige zoetstoffen geen schadelijke effecten op de gezondheid (7). De claims dat calorieloze zoetstoffen slecht zijn voor de gezondheid, komen mede voort uit slecht opgezet onderzoek die enkel negatieve effecten laten zien in dieren en onderzoek met een klein aantal respondenten of met extreem hoge doseringen (7).

Van aspartaam wordt gezegd dat deze zoetstof kankerverwekkend zou werken. Dat komt voort uit onderzoek waarbij ratten die aspartaam kregen toegediend, tumoren hadden ontwikkeld (8). Dit onderzoek werd in 2009 opnieuw bekeken door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid. Deze onderzoekers kwamen tot de conclusie dat de ratten waarschijnlijk al ziek waren vóór het onderzoek.

“Calorieloze zoetstoffen hebben geen schadelijke effecten op de gezondheid.”

Daarbij laat al het onderzoek verder zien dat het consumeren van aspartaam (50mg/dag) geen schadelijke effecten heeft voor de gezondheid of kanker veroorzaakt (9). Onder deze review (9) vielen verschillende case-control studies en een groot en goed opgezet onderzoek.

Een andere bekende calorieloze zoetstof, is sucralose. Ook van sucraloze wordt nog geregeld geclaimd dat deze zoetstof schadelijk zou zijn voor de gezondheid. Echter laat onderzoek ook hier zien, dat de consumptie van sucralose geen schadelijk effect heeft op de gezondheid (10) & (11).

‍

Het gebruik van calorieloze zoetstoffen kan zelfs positieve effecten hebben op de (lichamelijke) gezondheid (7). Zoetstoffen zijn namelijk een goed alternatief voor suiker, kunnen goed worden ingezet om af te vallen en ze zijn minder schadelijk voor de tanden dan echte suikers. Nog een bijkomend voordeel; calorieloze zoetstoffen zijn doorgaans beter voor de portemonnee.

Een artikel of koolhydraten en suikers “dikmaken”, vind je hier.

De maag- en darmgezondheid

Omdat calorieloze zoetstoffen niet (volledig) worden verteerd, is het logisch dat dit vraagtekens oproept voor de gezondheid. Het nemen van kunstmatige zoetstoffen, zou namelijk een verandering te weeg kunnen brengen in de microben in de maag en de darmen (12). Dit kan in potentie leiden tot problematische ontlasting.

“Zoetstoffen kunnen leiden tot problematische ontlasting.”

Onderzoek bij mensen toont aan dat het nemen van zoetstoffen verantwoordelijk kan zijn voor een verandering in de maag- darmflora, wat kan leiden tot een glucose-intolerantie (13). Dit onderzoek (13) was daarentegen relatief klein (7 respondenten) en de dagelijkse consumptie van zoetstof stond gelijk aan 51 blikjes Fanta.

De consumptie van calorieloze zoetstoffen levert wel wat stress op voor het lichaam, omdat het de zoetstoffen lastig tot niet kan verteren. Ondanks dat, hoef je je over het algemeen geen zorgen te maken over het effect op de maag- en darmgezondheid (14). Zolang je maar geen extreem grote hoeveelheden kunstmatige suikers op één dag consumeert.

Sacharine

Sacharine is een uitzondering. Met de consumptie van sacharine kun je maar beter terughoudend zijn en de dagelijkse aanbevolen hoeveelheid niet overschrijden. Onderzoek (13) heeft aangetoond dat de consumptie van sacharine de maag- darmflora kan aantasten. Daarnaast wordt een klein deel (5-15% (15)) van de geconsumeerde hoeveelheid sacharine niet verteerd. Dit kan zich ophopen in de dikke darm en de buik microben aantasten (16) & (17).

Het effect op bloedsuikerwaardes en de insuline productie

Een laatste claim die vaak wordt gemaakt, is dat kunstmatige zoetstoffen een nadelige effect hebben op de bloedsuikerspiegel en insulineproductie.

Doordat calorieloze zoetstoffen geen calorieën bevatten, kunnen deze de bloedsuikerspiegel niet beïnvloeden (15). Ditzelfde geldt voor de productie van insuline (15).

‍

Conclusie: zijn kunstmatige zoetstoffen schadelijk voor de gezondheid?

Wanneer kunstmatige of calorieloze zoetstoffen in normale hoeveelheden worden geconsumeerd, vormen zij geen schadelijke effecten voor de gezondheid. Ondanks dat ze de microbiota in de maag en darmen wel kunnen beïnvloeden, heeft dit geen schadelijke effecten bij een normale consumptie.

Ook zijn calorieloze zoetstoffen geen dikmakers en hebben ze geen effect op de bloedsuikerspiegel en de productie van insuline. Kunstmatige zoetstoffen kunnen daarom perfect worden ingezet als vervangers voor suiker.

Bronnen

1. Voedingscentrum, Zoetstoffen, https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/zoetstoffen.aspx
2. Europese verordening nr. 1924/2006 inzake voedings- en gezondheidsclaims voor levensmiddelen (2006)
3. Schulze, M.B., Manson J.E., Ludwig, D.S., Colditz, G.A., Stampfer, M.J., Willet, W.C. & HU, F.B., (2004), Sugar-sweetened beverages, weight gain, and incidence of type 2 diabetes in young and middle-aged women., JAMA, 292(8), p. 927-34. DOI: 10.1001/jama.292.8.927.
4. Roger, P.J., Pleming, H.C., & Blundell, J.E., (1990), Aspartame ingested without tasting inhibits hunger and food intake., Behav., 47(6), p. 1239-43. DOI: 10.1016/0031-9384(90)90377-g.
5. Lavin, J.H., French, S.J. & Read, N.W., (1997), The effect of sucrose- and aspartame-sweetened drinks on energy intake, hunger and food choice of female, moderately restrained eaters., J. Obes. Relat. Metab. Disord., 21(1), p. 37-42., DOI: 10.1038/sj.ijo.0800360.
6. Knopp, R.H., Brandt, K. & Arky, R.A., (1976), Effects of aspartame in young persons during weight reduction., J Toxicol Environ Health, 2(2), p. 417-28. DOI: 10.1080/15287397609529443.
7. Tandel, K.R., (2011), Sugar substitutes: Health controversy over perceived benefits., J Pharmacol Pharmacother., 2(4), p. 236–243., DOI: 10.4103/0976-500X.85936
8. Soffritti, M., Belpoggi, F., Esposti, D.D., Lambertini, L., Tibaldi, E., & Rigano, A., (2006), First experimental demonstration of the multipotential carcinogenic effects of aspartame administered in the feed to Sprague-Dawley rats., Environ Health Perspect., 114(3), p. 379-85, DOI: 10.1289/ehp.8711.
9. Magnuson, B.A., Burdock, G.A., Doull, J., Kroes, R.M., Marsh, G.M., Pariza, M.W., Spencer, P.S., Waddell, W.J., Walker, R. & Williams, G.M., (2007), Aspartame: a safety evaluation based on current use levels, regulations, and toxicological and epidemiological studies, Crit Rev Toxicol, 37(8), p. 629-727., DOI: 10.1080/10408440701516184.
10. Grotz, V.L. & Munro, I.C., (2009), An overview of the safety of sucralose., Regul Toxicol Pharmacol, 55(1), p. 1-5, DOI: 10.1016/j.yrtph.2009.05.011.
11. Magnuson, B.A., Roberts, A. & Nestmann, E.R. (2017), Critical review of the current literature on the safety of sucralose., Food Chem Toxicol, 106(Pt A), p. 324-355, DOI: 10.1016/j.fct.2017.05.047.
12. Farup, P.G., Lydersen, S. & Valeur, J., (2019), Are Nonnutritive Sweeteners Obesogenic? Associations between Diet, Faecal Microbiota, and Short-Chain Fatty Acids in Morbidly Obese Subjects., Obes., 2019:4608315, DOI: 10.1155/2019/4608315.
13. Suez, J., Korem, T., Zeevi, D., Zilberman-Schapira, G., Thaiss, C.A., Maza, O., Israeli, D., Zmora, N., Gilad, S., Weinberger, A., Kuperman, Y., Harmelin, A., Kolodkin-Gal, I., Shapiro, H., Halpern, Z., Segal, E. & Elinav, E., (2014), Artificial sweeteners induce glucose intolerance by altering the gut microbiota., Nature, 9;514(7521), p. 181-186, DOI: 10.1038/nature13793
14. Magnuson, B.A., Carakostas, M.C., Moore, N.H., Poulos, S.P., Renwick, A.G., (2016), Biological fate of low-calorie sweeteners., Rev., 74(11), p. 670-689, DOI: 10.1093/nutrit/nuw032.
15. Wang, Q.P., Browman, D., Herzog, H., & Neely, G.G., (2018), Non-nutritive sweeteners possess a bacteriostatic effect and alter gut microbiota in mice., PLoS One, 13(7), p. e0199080. DOI: 10.1371/journal.pone.0199080.
16. Bian, X., Tu, P., Chi, L., Gao, B., Ru, H. & Lu, K. (2017), Saccharin induced liver inflammation in mice by altering the gut microbiota and its metabolic functions., Food Chem Toxicol, 107(Pt B), p. 530-539. DOI: 10.1016/j.fct.2017.04.045.